اصول نگهداری و پرورش طوطی ها

در بین پرنده های زینتی، طوطی ها به دلیل زیبایی و استعداد سخنگویی و تقلید صدا محبوبیت بیشتری دارند. به طور کلی هدف از پرورش طوطی ها یا نگه داری از آنها بعنوان حیوان خانگی است و یا اینکه طوطی ها به منظور فروش و کسب درامد از آنها پرورش داده میشوند.

نگهداری و پرورش طوطی ها

طوطی ها در طبیعت در گونه های مختلف و با رنگ های بسیار زیبا یافت میشوند. این پرنده بسیار اجتماعی بوده و می تواند در کنار انسان ها و اعضای خانواده زندگی کند. در طبیعت وحشی، طوطی ها قادر به زنده ماندن، پیدا نمودن جفت مناسب، تولید مثل و براوردن کردن نیازهای غذایی خود می باشند.

اما زندگی در قفس و اسارت برای آنها کاملا متفاوت است و پرورش دهنده می بایست توجه خاصی به سلامت، تغذیه، رفتارها و احساسات این پرندگان زیبا و ظریف نماید. در این نوشتار به مباحث مهم همچون انواع نژاد طوطی، تغذیه، بیماری ها و مشکلات پرورش طوطی، جوجه کشی و … پرداخته ایم.

آشنایی با نژادهای مختلف طوطی

بیش از 300 گونه مختلف از طوطی ها در طبیعت و جنگل های استرالیا و آمریکای جنوبی شناسایی شده اند. این پرنده ها در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر بیشتر یافت میشوند. رنگ طوطی ها بیشتر سبز می باشد ولی ترکیبی از رنگ های خارق العاده نیز در برخی نژادها وجود دارد.

طوطی ها به طور کلی در رسته طوطی سانان و سرده مرغ عشق طبقه بندی میشوند. این پرنده ها عمر طولانی دارند و بسته به نژاد 10 الی 20 سال در شرایط مطلوب عمر میکنند. شناخته شده ترین و محبوب ترین نژادهای طوطی شامل موارد زیر می باشد:

  • کاسکو و یا طوطی خاکستری آفریقایی
  • باجیگارد (مرغ عشق)
  • طوطی برزیلی و یا لاو برد
  • طوطی ماکائو و آرا
  • پارکیت مونک (طوطی کواکر)
  • ملنگو و شاه طوطی (طوطی اسکندر)
  • کاکادو
  • عروس هلندی (کاکاتیل)
  • طوطی آمازون
  • اکلکتوس
  • کونور خورشیدی
  • کاکاتوئوس
  • طوطی کواکر و راهب

از بین گونه های مختلف طوطی، ماکائو بزرگترین جثه و طوطی برزیلی و مرغ عشق کوچکترین جثه را دارند.

نژادهای مختلف طوطی ها

تغذیه طوطی

تغذیه یکی از حساس ترین بخش های پرورش طوطی ها می باشد. یک رژیم غذایی مناسب برای طوطی ها باید سرشار از ویتامین ها و مواد معدنی لازم باشد تا پرنده در برابر بیماری ها مقاوم و دچار مشکلات سوء تغذیه نشود. طوطی ها در طبیعت از انواع میوه ها، دان ها و حتی حشرات غذای مورد نیاز خود را دریافت میکنند.

اما برای تغذیه این پرندگان زیبا در قفس می بایست پرورش دهنده مخلوطی از دان ها، میوه ها، سبزیجات و غلات در اختیار آنها قرار دهد.

همچنین استفاده از قرص کلسیم، قطره مولتی ویتامین و ب کمپلکس مخصوص طیور می تواند بخش مهمی از مواد معدنی و ویتامین های ضروری آنها را تأمین کند. لازم به ذکر است که پرورش دهنده نباید به صورت سرخود از این داروها بعنوان مکمل غذایی طوطی ها استفاده کند.

بهتر است که داروها طبق تشخیص دامپزشک و بر اساس دستور وی و با توجه به سن و وزن پرنده به او داده شوند. در غیر اینصورت این داروها می تواند عوارض بسیار خطرناکی برای آنها ایجاد نماید.

پلت های آماده مخصوص پرندگان زینتی می تواند غذای مناسبی برای طوطی ها باشد. این پلت ها معمولا به صورت فرموله شده و با ترکیب خاصی از انواع دان ها و غلات و مغزها تولید میشوند. ممکن است به دلیل عدم دسترسی به پت شاپ ها و همچنین هزینه بالای این پلت ها ، پرورش دهنده نتواند پلت آماده برای پرنده اش فراهم کند.

در این صورت می توان برای تغذیه طوطی ها از خوراکی های زیر نظیر تخم آفتابگردان، جو پوست کنده، گندم، بذر کتان، ارزن، ذرت، برنج قهوه ای، برگ یونجه، نخود فرنگی، عدس، سیب زمینی آب پز، هویچ، کدو سبز، کلم بروکلی و میوه هایی همچون موز، سیب، انگور، پرتقال، خیار و … استفاده نمود.

تغذیه انواع طوطی

میوه ها باید بدون هسته و به صورت ریز و یا رنده شده و غلات باید به صورت اب پز در اختیار طوطی ها قرار بگیرد. همچنین در زمینه تغذیه طوطی ها به هیچ عنوان از غذاهای چرب و شور، غذاهای خانگی، شکلات، نوشیدنی های الکلی و کافئین دار استفاده نفرمایید. در نظر داشته باشید که آجیل هایی همچون گردو، بادام زمینی و … برای طوطی ها بسیار خوشمزه می باشد.

اما میزان چربی آجیل ها بالاست و میتواند مشکل کبد چرب در آنها ایجاد کند. پیشنهاد میشود از آجیل ها و مغزها در حد بسیار کم و بیشتر بعنوان پاداش استفاده نمایید.

بیماری ها و مشکلات نگه داری طوطی

طوطی ها به طور کلی پرندگان قوی هستند که زندگی طولانی و شادی دارند. با این حال بسیاری از بیماری ها وجود دارد که می تواند در آنها رخ دهد، که اکثر آنها مانند سرماخوردگی بوده و قابل درمان هستند. پرندگان زینتی و طوطی ها در زمان بیماری سعی در پنهان سازی بیماری خود دارند. این یک مکانیزم دفاعی و امری کاملا غریزی است.

در حقیقت پرنده بیمار از بیم شکار شدن توسط پرندگان شکاری و یا ترد شدن از گله وضعیت ضعیف شده خود را مخفی نگه می دارد. اما پی بردن به بیماری طوطی ها کار چندان سختی نیست و با مشاهده برخی علائم می توان تشخیص داد که او بیمار شده است.

مهمترین علائم بیماری طوطی ها شامل: پف کردن پرها، ریزش شدید پر، صدای خس خس سینه، کم اشتهایی، پرکنی، اسهال سبز و یا خونی و یا آبکی، افتادگی پرها و بال ها، لاغری و کاهش وزن سریع، عدم تعادل در ایستادن و یا راه رفتن، نفس کشیدن با دهان باز، ترشحات بینی و چشم و حالت خواب آلودگی مداوم می باشد.

برخی از بیماری ها علائم مشابه و نزدیک به هم دارند و شناسایی دقیق علت بیماری بدون تشخیص و بررسی دامپزشک ممکن نمی باشد. لذا با مشاهده علائم بیماری در طوطی بهتر است که در اسرع وقت به دامپزشک مراجعه نمود. در ادامه به توضیح برخی مشکلات و بیماری های شایع در بین طوطی ها پرداخته ایم.

مشکل سوء تغذیه

علائم رژیم غذایی ضعیف و سوء تغذیه در طوطی ها متفاوت است، ریزش پرها و ناهنجاری های منقار گرفته تا مشکلات رفتاری و کاهش سریع وزن و مرگ ناگهانی. همه پرندگان خانگی از جمله طوطی ها روزانه به دوزهای معینی از ویتامین ها و مواد معدنی و همچنین پروتئین ، اسیدهای چرب و ریز مغذی های مختلف احتیاج دارند. یک رژیم غذایی متعادل و دسترسی به یک بلوک معدنی باید تمام این نیازها را تأمین کند.

کمبود کلسیم منجر به هیپوکلسمی خواهد شد. این کمبود در طوطی های ماده مشکلات زیادی ایجاد میکند. عدم تخم گذاری و یا تولید تخم هایی با پوسته نرم و ضعیف، عدم تعادل در ایستادن و یا راه رفتن و … از عوارض کمبود کلسیم در طوطی ها می باشد.

مشکل آلرژی

یک طوطی ممکن است در اثر تحریک سطح پوست بدنش دچار آلرژی شده و شروع به خاراندن پوست بدن خود نماید. مشکل آلرژی پوست می تواند در اثر خوردن برخی مواد غذایی یا برخی مواد شیمیایی (پاک کننده ها، شوینده ها و غیره) موجود در محیط باشد. پاکسازی محیط نگه داری و دور نگه داشتن مواد شیمیایی از آن می تواند مانع آلرژی در طوطی ها شود.

مشکل ریزش پر و طاسی در نقاط مختلف بدن طوطی

این مشکل می تواند توسط عوامل مختلفی ایجاد شود. افسردگی، گزیدگی توسط پرنده دیگر، کندن پرها توسط خود پرنده، عدم تعادل هورمونی، کمبود مواد معدنی و ویتامین ها، بیماری منقار (Psittacine Beak)، بیماری (PBFD)، قارچ وکنه های موجود در پر می تواند باعث ریزش پر در طوطی ها شود.

مشکل پرریزی در طوطی هابرای پی بردن به علت اصلی ریزش پر می بایست پرنده از نزدیک توسط دامپزشک بررسی شود. البته مشکل تاسی و ریزش شدید پر می تواند ریشه در ژنتیک پرنده نیز داشته باشد. طوطی های نر بیشتر از ماده ها از مشکل طاسی رنج می برند و به نظر می رسد ژنتیک نقش زیادی در این واقعیت دارد.

مشکل خون ریزی پر

هنگامی که یک طوطی در دوره تولک و پر ریزی به سر می برد، پرهای جدید به تدریج رشد نموده و جایگزین پرهای قدیمی می شوند. در طوطی های جوان که تازه به سن بلوغ رسیده اند، ممکن است در اثر رشد پرهای تازه، خونریزی ایجاد شود. یک پر جدید حاوی رگهای خونی است که بدون آن پرها به طور کامل قادر به رشد نیستند. اگر این رگ های خونی در روزهای اولیه آسیب ببینند، مانند هر زخم دیگری خون ریزی می کنند.

عفونت قارچی: یک نوع بیماری است که از طریق هوالی آلوده و مرطوب وارد ریه های طوطی میشود. این بیماری مشکلات تنفسی ایجاد نموده و مهمترین علائم آن شامل خس خس سینه، پرهای افتاده با ظاهر ضعیف و گاها ترشحات بینی می باشد. ضدعفونی و تمیز نمودن منظم قفس پرنده و وسایل داخل قفس از ابتلای طوطی به این بیماری جلوگیری میکند.

سرماخوردگی طوطی

طوطی ها عموما در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر زندگی می کنند. در مناطق سرد زندگی برای طوطی سخت و پر از چالش های فراوان میباشد. این پرنده در صورتیکه در معرض هوای سرد قرار گیرد، دچار سرماخوردگی میشود. علائم سرماخوردگی در طوطی ها شامل ترشحات بینی، تورم چشم، خس خس و عطسه و اسهال می باشد.

سندرم لاغری طوطی

این مشکل یک بیماری عصبی گوارشی است که به دلیل عفونت ویروسی در سیستم گوارش طوطی ها به وجود می آید. پرندگان آلوده به این ویروس اشتهای بیشتری پیدا می کنند اما دچار کاهش وزن و لاغری شدید میشوند. در حقیقت ویروس عامل این بیماری از هضم شدن و جذب مواد مغذی در بدن طوطی ها جلوگیری میکند.

طوطی آلوده ممکن است استفراغ نیز داشته باشد. در صورت عدم درمان به مرگ ختم می شود، لذا برای درمان این بیماری هر چه سریعتر می بایست به دامپزشک مراجعه نمود.

گوشه-گیری و تب در طوطی ها

تب طوطی

تب طوطی یک نوع بیماری است که در اثر میکروارگانیسم Chlamydophia psittaci (گونه ای از خانواده باکتری های کلامیدیا) به وجود می آید. در پرندگان به این بیماری ornithosis گفته می شود و در طوطی ها با اسم خاص psittacosis شناخته میشود.

یکی از مشکلات اساسی بیماری تب طوطی این است که ویروس عامل آن می تواند در محیط زیست در خاک یا در اثر گندزدایی زنده بماند. بنابراین تمیز نگه داشتن قفس یا لانه پرندگان بهترین روش پیشگیری است.

واقعیت این است که جهان پر از باکتری های کلامیدیا است. تصور می شود حدود 1٪ از جمعیت پرندگان وحشی آن را حمل می کنند. بسیاری از این پرندگان وحشی ناقل هستند و هیچ نوع علائم خارجی ندارند. زیرا باکتری های کلامیدیا معمولاً در بسیاری از پرندگان در حالت خفته وجود دارند.

علائم این بیماری در طوطی شامل از دست دادن اشتها، کاهش سریع وزن، اسهال سبز روشن و مشکلات تنفسی (از جمله ترشحات بینی) و سرفه / عطسه و افتادگی پرها می باشد. برخی طوطی ها در هنگام بیماری تب خیلی سریع و در طی 24 ساعت می میرند. لذا اگر پرنده هریک از این علائم را نشان داد ، سریعاً آن را جدا کرده و با یک دامپزشک مشورت کنید.

بیماری منقار  Psittacine Beak and Feather Disease (PBFD)

این بیماری به بیماری ایدز پرنده نیز مشهور می باشد و یکی از خطرناکترین و مرگ بارترین بیماری در بین طوطی ها است. بیماری منقار و پر در اثر ویروس Psittacine ایجاد میشود و به فولیکولهای پرها حمله می کند و باعث می شود پرها دچار انسداد و تغییر شکل شوند.

با گذشت زمان پرها دچار ریزش و شکستگی میشوند. همچنین این بیماری باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن پرنده و افسردگی او میشود. متأسفانه هنوز درمانی برای این بیماری وجود ندارد.

تخم گذاری و جوجه کشی طوطی

تعیین جنسیت برخی از طوطی و پیدا کردن یک جفت مناسب یکی از چالش های مهمی است که پرورش دهندگان طوطی با آن روبرو هستند. البته برخی از پرورش دهندگان، طوطی را به صورت تنهایی در منزل پرورش می دهند، اما برخی از نژادها همچون طوطی برزیلی، مرغ عشق و … باید به صورت جفت نگه داری شوند.

از طرفی تعیین جنسیت طوطی های برزیلی و برخی نژادهای دیگر کار بسیار سختی است و نیاز به تجربه دارد. اما در صورتیکه بتوان یک جفت مناسب و هم نژاد و همسن برای طوطی انتخاب کرد، و آنها با هم جفت خورده باشند می توان انتظار جوجه کشی از انها را داشت.

طوطی هایی که جثه درشتی دانرد برای جفت گیری باید فضای بزرگی به آنها اختصاص داده شود. برخی از طوطی ها پرورش دهنده خوبی برای جوجه هایشان هستند و در مقابل طوطی هایی هم هستند که تمایلی به جوجه کشی ندارند. لانه سازی می تواند یکی از علائم امادگی طوطی ها برای جوجه کشی باشد.

به طور متوسط طوطی ماده دو هفته بعد از جفت گیری شروع به تخم گذاری می نماید. تعداد تخم ها بستگی به نژاد طوطی دارد و معمولا بین 2 الی 4 عدد و حداکثر 6 عدد می باشد. همچنین مدت زمان جوجه کشی گونه های مختلف طوطی و شرایط دما و رطوبت آنها با هم متفاوت میباشد.

لازم به ذکر است که جوجه کشی مصنوعی از طوطی سانان حساس تر از سایر پرندگان می باشد. تخم های این نوع پرندگان ریز و بسیار حساس بوده و برای جوجه کشی از آنها می بایست از دستگاه جوجه کشی حرفه ای استفاده نمود. در بین پرندگان مختلف، تخم نطفه دار طوطی ها نیز گران قیمت تر و معمولا کمیاب می باشد.