پرورش مرغ بومی : تا قبل از سال ۱۳۳۳ حدود ۹۰ درصد گوشت مرغ و ۹۹ درصد تولید تخم مرغ کشور صرفاً از مرغ بومی و بصورت سنتی تامین می شد اما تولید پائین مرغ های بومی و از طرفی ورود جوجه های یکروزه و تخم مرغ نطفه دار نژادهای اصلاح شده در سال ۱۳۳۳ و به دنبال آن شیوع بیماری های جدید، به تدریج باعث کمرنگ شدن نگهداری مرغ بومی در سطح روستاها گردید. به طوری که جمعیت مرغ بومی کشور در سال ۱۳۴۰ از ۴۰ میلیون قطعه به ۱۳ میلیون قطعه در سال ۱۳۵۳ کاهش یافت. کم هزینه بودن نگهداری و سازگاری خوب با شرایط اقلیمی و از طرفی با توجه به نقش پرورش بومی در بهبود معیشت اقتصادی خانوارهای روستایی دگربار پرورش مرغ بومی مورد توجه متولیان امر واقع گرفت، به طوری که جهاد سازندگی سابق (جهاد کشاورزی) طی سالهای ۱۳۶۵-۱۳۶۳ اجرای طرح ملی اصلاح نژاد و احیای مرغ بومی را شروع و با توجه به اهمیت پرورش مرغ بومی، در حال حاضر ۷ مرکز اصلاح نژاد در استانهای اصفهان، اذربایجان غربی، مازندران، یزد، فارس، خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان به منظور حفظ و بهبود ذخایر ژنتیکی، اقدام به تولید تخم مرغ نطفه دار و جوجه های یک روزه می نمایند. فعالیت این مراکز نقش مهمی در کاهش سن بلوغ جنسی، افزایش وزن بدن و تخم مرغ شده است به طوری که صفات اقتصادی نظیر وزن بدن، وزن تخم مرغ، تعداد تخم مرغ و سن بلوغ نسبت به گله اولیه حدود ۴۵-۱۵ درصد پیشرفت داشته باشد همین امر در حال حاضر باعث خواهد شد که پرورش طیور بومی اصلاح شده در روستاها با صرفه اقتصادی بیشتری همراه شود.

میانگین صفات اصلاحی در مرکز اصلاح نژاد مرغ بومی اصفهان بیانگر بهبود قابل ملاحظه صفات تولیدی و مهم اقتصادی در مرغ های بومی می باشد. تولید تخم مرغ بعنوان اصلیترین صفت اقتصادی در مرغهای بومی اصلاح شده بطور قابل ملاحظهای افزایش یافته، به طوری که میزان تولید تخم مرغ از ۴۳ درصد در نسل اول به حدود ۶۵ درصد افزایش داشته است و همچنین مدت زمان لازم برای رسیدن به سن تخم گذاری کاهش یافته و مرغها در سنین پائین تری اقدام به تخمگذاری میکنند، به – طوری که سن بلوغ جنسی از ۱۸۵ روز در نسل اول به ۱۷۲ روز کاهش یافته است. میانگین وزن تخم مرغ هم نسبت به نسل اول با افزایش وزن همراه بوده است.

 

 

علاوه بر مراکز اصلاح نژادی، مراکزی تحت عنوان مراکز تکثیری مرغ مادر بومی وجود دارند که وظیفه این مراکز تولید جوجه یکروزه بومی است. این مراکز گله لر که او را از جوجه های مراکز اصلاح نژادی تامین می کنند. این مراکز تکثیری علاوه بر این هفت استان، در استانهای گیلان، زنجان و خوزستان نیز فعالیت دارند و جوجه خود را از مراکز اصلاح نژادی تامین می نمایند. سومین مرکزی که در امر پرورش مرغ بومی فعالیت دارد، مراکز ترویجی مرغ بومی است که این مراکز جوجه های تولیدی مراکز تکثیری به این مراکز تحویل داده و به مدت ۵۰-۴۵ روز پرورش داده و پس از انجام واکسیناسیون به صورت نیمچه (پولت ) بین متقاضیان توزیع می کنند .

 

 

طی سال های اخیر جمعیت مرغ های بومی از لحاظ کیفی و کمی افزایش یافته است. به طوری که جمعیت مرغ بومی کشورمان به بیش از ۴۵ میلیون قطعه افزایش یافته است و در حال حاضر میزان سرانه تولید تخم مرغ در کشور ما بالغ بر ۹۰۰ هزار تن میباشد که حدود ۱۰ درصد از این تولید مربوط به تخم مرغ بومی میباشد. مرغ های بومی در طول سال بطور متوسط توانایی تولید ۶۰ تا ۸۰ عدد تخم مرغ را دارند که با اعمال برنامه های اصلاح نژادی که در مراکز اصلاح نژاد مرغ بومی کشورمان صورت گرفته است، این رقم به ۱۶۰ تخم مرغ در سال افزایش یافته است که با اعمال شرایط تغذیه ای و مدیریتی برای مرغ های اصلاح شده بومی حتی بیشتر از ۱۶۰ تخم مرغ در سال می توان انتظار داشت و سهم تخممرغ محلی از کل میزان سرانه تولید سالیانه کشور افزایش یابد. طبق آمار و اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی (۱۳۹۲) ۶۶ واحد ترویجی پرورش مرغ بومی به ظرفیت ۹۹۵۲۵۰ قطعه و ۷ واحد تکثیری به ظرفیت ۱۷۸۰۰۰ قطعه و ۷ واحد اصلاح نژاد به ظرفیت ۵۴۰۰۰ قطعه الد نبیه پرورش مرغ بومی در کشور در حال طیور بومی از منابع ژنتیکی با ارزش هر منطقه محسوب شده که حفاظت از این نژادها از طریق توسعه و تدوین برنامه های اصلاحی مناسب امکان پذیر می باشد و باعث بهبود میزان پیشرفت ژنتیکی در مرغ های بومی شده که نهایتا باعث افزایش بازدهی تولید و ایجاد انگیزه مضاعف در پرورش دهندگان مرغ بومی میگردد. در حال حاضر به منظور توسعه و پیشرفت پرورش مرغ بومی و اقتصادی نمودن آن ایجاد طرح های لاین مرغ بومی در کشور حایز اهمیت است.